Ondertussen...

De acties van de moderator/redactie bij Volkskrant blijven de gemoederen bezighouden, als je kijkt naar al de bijdragen die hier over zijn verschenen. Discussies over de vrijheid van meningsuiting die met het uitsluiten en schorsen van bloggers en reageerders onder druk zijn komen te staan, volgen elkaar in rap tempo op. Ook VK-weblogger Frans Muthert deed onlands een duit in het zakje met zijn over bijdrage over hooligans. Hij geeft aan voor de volle 100% achter de zomerschoonmaak van de stadionmoderator te staan., ondanks dat  het, helaas af en toe wel eens aan het nodige tactische vernuft ontbrak. Waar gehakt wordt, vallen ten slotte spaanders. Je kunt je afvragen of Frans Muthert er ook zo over zou denken, als hij zelf een van de spaanders zou zijn.

Net als George Orwell in zijn essay "The Lion and the Unicorn" (1941) zich afvroeg, kan de vraag worden gesteld of de Volkskrant of Nederlandse media over het algemeen eerlijk of oneerlijk zijn. Ik durf de stelling aan als over het algemeen zeer oneerlijk.

Media halen hun inkomsten uit advertenties, en de adverteerders oefenen zo een indirecte censuur uit op nieuws. Wie betaalt, bepaalt.

Media als GeenStijl zijn daar zelf redelijk open in: "tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend" is het motto van de site, zodra je de link aanklikt. Naar eigen zeggen wisselen op "GeenStijl nieuwsfeiten, schandelijke onthullingen en journalistiek onderzoek elkaar af met luchtige onderwerpen en prettig gestoorde onzin. De redactie informeert dagelijks ruim 230.000 bezoekers over de andere kant van het nieuws." Vrij vertaald: alles voor de kijkcijfers.

Los daarvan is het een publiek geheim dat GeenStijl het kleine broertje van de Telegraaf is. Een rondje langs de Kamer van Koophandel leert dat beiden sinds 2008 onder hetzelfde mediaconglomeraat vallen: Uitgeversmaatschappij De Telegraaf B.V.

Het is uiteraard de vraag in hoeverre een dergelijke verstrengeling van commerciële belangen, de vrije nieuwsgaring dient. Op de Blognomics-conferentie in mei 2007 werd door mediacommunicatiebureau OMD bekendgemaakt dat onder andere GeenStijl tegen betaling aandacht besteedt aan adverteerders, zonder die uitingen expliciet als reclame te kenmerken. GeenStijl bevestigde dit, onder voorbehoud: "Het gebeurt bijna niet. Je publiek zou je afmaken." Bijna niet, maar soms dus wel. Wanneer dan wel? Dat is kennelijk aan de vindingrijke lezer.

Wie op GeenStijl een item opent of leest, moet daarmee in zijn achterhoofd houden te maken te hebben met een instituut met de betrouwbaarheid met het "Ministerie van Waarheid" van Ceauşescu's Roemenië. Wat er gezegd wordt, kan natuurlijk waar zijn, maar het hoeft niet. De eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat GeenStijl met een aantal items het randje opzocht, maar er juridisch gezien mee wegkwam.

Ironisch genoeg is GeenStijl daarmee (relatief) eerlijker dan de Volkskrant. Deze krant tapt uit een ander vaatje. De Volkskrant was oorspronkelijk rooms-katholiek, maar ging vanaf de jaren zestig een meer politiek linksere koers varen, gericht op de 'jongere progressieve lezer'.

Zodoende heeft de Volkskrant een reputatie opgebouwd van betrouwbaarheid, soliditeit en objectiviteit, een reputatie mede bebaseerd op anciënniteit. De Volkskrant draait ten slotte alweer een tijdje mee. En juist bij die anciënniteit wringt de schoen. Anciënniteit op zich is geen garantie tegen vooringenomenheid, censuur, of het opleggen van spelregels die het debat beslchten in het voordeel van één partij.

In een hoofdredactioneel commentaar van op 5 januari jl schrijft de krant: “Buigen voor intolerantie, of terugdeinzen voor mogelijke belediging van gelovigen, passen niet in een vrije samenleving. Zonder onbevangen kritiek, botsing van ideeën, tegenspraak en satire, gedijt geen democratie. Geen enkele opvatting, ook geen religieuze, is bij voorbaat boven kritiek, onderzoek of spot verheven. Hoe hoog de prijs ook is, het verdedigen van deze vrijheden is een dure plicht van elke democratische staat." Kortom, de Volkskrant legt de lat voor zichzelf zeer hoog, in tegenstelling tot de "recht-voor-z'n-raap" aanpak van GeenStijl. Vrijheid van meningsuiting staat bij de Volkskrant in een hoog vaandel.

In 2005 lanceerde de redactie het weblog Volkskrantblog, waar niet alleen redacteuren en andere medewerkers van de krant kunnen bloggen, maar ook lezers van de Volkskrant. Naar eigen zeggen biedt de Volkskrant de bloggemeenschap al jaren een gastvrij en tolerant platform waar heel veel kan en toegestaan wordt en iedereen die de gebruikersregels accepteert, is er van harte welkom.

Op dat laatste valt  wel het e.e.a. op aan te merken. Wie de gebruikersregels niet accepteert bij het aanmelden, komt niet eens als weblogger op de site. Goed, elke weblogsite waar je je op inschrijft, zal je een vergelijkbaar keuzeschermpje laten aanklikken. Deze site vormt daar geen uitzondering op.

Maar wie let er echt op wat er in dergelijke gebruikersreglementen staat? Zoals reeds opgemerkt door Robert van Waning en andere webloggers, zijn de voorwaarden van het VK-weblog en de opiniepagian's een de facto wurgconstructie. De redactie/moderator mag alles en webloggers/reageerders hebben geen rechten, want wat lezen we zoal in de gebruiksvoorwaarden:

"1 Deze voorwaarden zijn van toepassing op het gebruik van, en het plaatsen van content, zoals blogberichten, foto’s, video’s, lezersreacties, berichten op lezersfora, etc., op het Volkskrantblog en op andere aan de Volkskrant toebehorende websites, waaronder, maar niet beperkt tot, www.volkskrant.nl, www.hartenziel.nl, www.volkskrantreizen.nl, www.vk.tv en www.volkskrantbanen.nl."


"2g. De Volkskrant behoudt zich te allen tijde het recht voor enige op het Volkskrantblog geplaatste content om welke reden dan ook, en al dan niet met opgave van de reden, tijdelijk of permanent aan te passen, te verwijderen of te blokkeren."

En in de slotbepalingen:

"6a. Het staat de Volkskrant vrij het Volkskrantblog geheel of gedeeltelijk, om welke reden dan ook, ontoegankelijk te maken of offline te halen. De Volkskrant zal zich inspannen u voorafgaand aan een eventuele sluiting op de hoogte te brengen, maar zij is daartoe niet verplicht.
6b. De Volkskrant behoudt zich het recht voor deze gebruiksvoorwaarden te wijzigen. Eventuele gewijzigde voorwaarden gelden vanaf 21 dagen nadat u op het door u aan de Volkskrant opgegeven e-mailadres van de wijziging op de hoogte bent gebracht en u het gebruik van het Volkskrantblog voortzet of u opnieuw een reactie plaatst op een Volkskrant website, tenzij u vóór het verstrijken van die termijn per e-mail aan de Volkskrant te kennen geeft tegen de wijziging bezwaar te maken, in welk geval uw Volkskrantaccount wordt beëindigd en u de mogelijkheid om reacties te plaatsen op een Volkskrant website kan worden ontzegd.
6c. Op deze gebruiksvoorwaarden en eventuele geschillen die daarmee of met het gebruik van een Volkskrant website samenhangen is Nederlands recht van toepassing. De rechter te Amsterdam is exclusief bevoegd met betrekking tot dergelijke geschillen.

Datum huidige versie: 1 september 2008"

De reden dat de sfeer op het weblog inmiddels grondig verpest is ligt aan het feit dat sinds een tijdje de redactie/moderator wat actiever aan het modereren is en probeert ook meer openheid van zaken te geven t.a.v. het moderatiebeleid. Uit reacties is gebleken dat het in sommige situaties wordt gewaardeerd als een moderator zich in een discussie mengt en een toelichting geeft op een genomen beslissing.

Of dat werkelijk zo is, is een opmerking die voor rekening van de redactie/moderator zelf, en relevant is het niet. Daarbij gaf de redactie/moderator aan dat er niet met terugwerkende kracht werd gemodeerd. Een moderator rommelt nooit in de tekst van een ander. Het zou "volkomen absurd" zijn. Ook niet in de reactieruimte, tenzij aangekondigd aan de eigenaar van het blog. We hebben regels, zo wordt gesteld, en slechts daarbinnen modereren we.

Tot zover niets aan de hand, althans zo lijkt het. Wie de regels zoals hierboven vermeld leest, zal het opvallen dat deze regels niet eensluidend zijn.

De redactie/moderator gaf te kennen niet te veel op de voorgrond te komen, aangezien de meeste bloggers (bij het VK-weblog) zich uitstekend bewust zijn van het feit dat zij hun eigen tuintje moeten schoonhouden.

Dit laatste is heel knap bedacht van het moderatieteam. Immers, de verantwoordelijkheid wordt enerzijds bij de weblogger zelf gelegd, terwijl deze het zwaard van Damocles van de moderator boven zich heeft zweven. En als het niet zo bedoeld is van het moderatieteam, kan de vraag worden gesteld hoe competent het moderatieteam is. Beide mogelijkheden zetten echter de deur naar willekeurigheid door het moderatieteam wagenwijd open. Noam Chomsky stelde dat het van een slimme/sluwe denkwijze getuigt mensen passief en gehoorzaam te houden door de hoeveelheid aan aanvaardbare meningen strikt te beperken, maar binnen dat beperkte aanbod meer kritische en dissidente opvattingen aan te moedigen. Daardoor hebben mensen het gevoel dat er vrijuit gedacht en gesproken kan worden, terwijl de hele tijd de vooronderstellingen van het systeem worden versterkt door de beperkingen op het bereik van het debat.

Want ondanks de uitspraken van het moderatieteam omtrent begon men wel degelijk zelfstandig in grijpen bij webloggers. Zo ontving ik zelf een e-mail met de tekst:

"Geachte me, myself and I,

De Volkskrant heeft op het hoogste niveau overleg gehad en wij hebben besloten dat we de heren W, X, Y, en Z niet meer op onze site willen hebben. Dus ook niet in reactieruimtes.
We gaan hier zeer actief op modereren. Hierbij het verzoek zelf de reacties weg te halen in uw nieuwste blog. Wij hebben vast reacties van uw blog verwijderd.

Hartelijk dank voor uw medewerking en met vriendelijke groet,

De moderator van de Volkskrant"

Pardon? Dat lijkt me wel met terugwerkende kracht modereren. De motivatie deze vier mensen te weren wordt door de redactie/moderator gemotiveerd omtrent hun denkbeelden c.q. politieke voorkeuren. Dat deze mensen zich "niet correct" uiten, kan de motivatie niet zijn, er zijn legio voorbeelden te vinden van "niet correct" (d.w.z. kwetsend taalgebruik) van webloggers aan de linkerzijde van het politieke spectrum.

En bovenal, de meningen van dergelijke mensen verdwijnen niet door wissen, schorsen of bannen. Integendeel zelfs, ik zou zelfs zo ver willen gaan dat het hen slechts in hun opvattingen sterkt. Hiermee lijkt de redactie/moderator zichzelf in de voet te schieten. Samengevat, het komt er op neer dat op het weblog van de Volkskrant iedereen vogelvrij is. Schorsingen van webloggers als Jezzebel en Mihai Martoiu Ticu spreken boekdelen.

De toonzetting van de moderator is neerbuigend naar deelnemers. Onder het weblog van Peterus kwam een  een pleidooi voor een statuut voor webloggers bij de Volkskrant, dat webloggers een vergelijkbare positie zou geven t.o.v. de redactie. Dit voorstel is op z'n minst afhoudend ontvangen. Citaat van de moderator:

"Ik vind je ideeën en voorstellen leuk en inspirerend. Het is zeker iets dat we wellicht binnen de redactie kunnen bespreken in het najaar.

Op dit moment houden we nog wel vast aan het beleid dat we zijn ingegaan. Er zijn maar een paar bloggers die hiermee te maken hebben. Welgeteld 2 á 3 op een dag. De rest van de bloggers blogt rustig verder zoals ze altijd hebben gedaan en krijgen nooit een bezoek van de moderator.

Voor die paar bloggers (waar jij dus onder valt, en Jezzebel en Alib) lijkt het dus alsof er iets heel groots aan de hand is, maar procentueel gezien stelt het allemaal niets voor. Het is een beetje alsof 'De Waan van de Dag' onder een vergrootglas wordt gelegd en maar een klein groepje voorbijgangers trekt die er naar kijken."

Met deze opmerking stelt de moderator zich op als "judge, jury and executioner". Immers, dat het maar om een paar bloggers gaat die hiermee te maken hebben, is irrelevant. De rest van de webloggers mag misschien  rustig verder bloggen, zoals ze altijd hebben gedaan maar dat garandeert niet dat zij nooit te maken krijgen nooit een bezoek van de moderator.

Want regel 1 van de gebruiksvoorwaarden stelt dat het bereik van moderatie zich uitstrekt voorbij het weblog van de Volkskrant.

De Volkskrant heeft een opiniepagina, en de opinie's op dergelijke pagina's kunnen maatschappelijke gevolgen hebben. Webloggers en/of reageerders aan de ketting leggen is een beperking van datzelfde maatschappelijke debat. Een opmerking op het VK-weblog dat het "uitbannen van racisme" een teken van beschaving is, is op zijn minst gezegd een teken van naiviteit.

Give me a blindfold, give me a smoke
Hang me at dawn, watch me dance as I choke
Laugh as I perform for you
I must be evil, I must be damned
I must repent for the person I am
People like me should be put to the test
People like me should be put to death
Sing now for the day is new
 
Now you are cleansed, you have killed the disease
Now you feel safe, now you feel released
Purging through others is easy, isn't it?
Your soul needs to nurse on another soul's tit
Someone's suffering, how relieved are you?

Bronnen:


http://nl.wikipedia.org/wiki/De_Volkskrant
http://nl.wikipedia.org/wiki/GeenStijl
http://www.kvk.nl/
George Orwell: The Lion and the Unicorn
George Orwell: Politics and the English Language
verscheidene blogs van Satuka, Mihai Martoiu Ticu, Qabouter en Knutselsmurf
Holy Terror, Do unto others (Mind Wars, 1988)